Anadolu'nun Değirmenleri

Anadolu'nun Değirmenleri
  • 39,00 TL
    35,10 TL
    TRY
  • %10
  • Yayınevi

    : YEM Yayın

    Yazar

    :Atilla Bir

    Baskı No

    : 1

    Baskı Tarihi

    : Eylül 2012

    Sayfa Sayısı

    : 148

    Baskı Tipi

    : Ciltli

    Dil

    : Türkçe

    Barkod

    : 9789944757744

    3 iş gününde kargoya verilir

Anadolu’nun Değirmenleri bizim topraklarımızdan doğarak dünyaya yayılan değirmen gibi önemli bir buluşu, bilimin yanına insan öykülerini de ekleyerek okuyucuya aktarıyor. Değirmenlerin tarihçesinden yola çıkarak gravürler, fotoğraflar ve teknik çizimler eşliğinde su ve yel değirmenlerini ayrıntılarıyla anlatan kitap, ülkemizde değirmenlerin en yoğun bulunduğu bölge olan Datça’nın değirmenleri ve artık soyu tükenmiş olan son değirmencilerinin anılarıyla daha da zenginleşiyor.


İki mühendis ve bir bilim tarihçisi tarafından hazırlanan Anadolu’nun Değirmenleri’nde değirmenler, değirmen gereksinmesinin doğuşundan sosyoekonomik özelliklerine, çalışma prensiplerinden mimarilerine uzanan geniş bir kapsamda anlatılıyor. Bütün bu tarihi ve teknik bilgiler, Datça’daki 28 yel değirmeni ve 26 su değirmeninin tanıtımlarıyla pekiştiriliyor. Bu değirmenleri inşa etmiş ya da çalıştırmış Datçalı değirmencilerin anıları ise değirmenlerin yakın zamana kadar ne denli önemli bir sosyal olgu olduğunu gözler önüne seriyor. 

 

Atilla Bir Hakkında

 

Atilla Bir, 1941 yılında İzmir’de doğmuştur. Orta öğrenimini İzmir ve İstanbul’da tamamlayarak 1959 yılında Saint Joseph Lisesi’nden mezun olmuştur. 1960 yılında Almanya-Karlsruhe Yüksek Teknik Okulu’nun (TH-Karlsruhe) Elektrik Fakültesi’nde öğrenime başlamış, 1966 yılında Elektrik Yüksek Mühendisi olarak Zayıf Akım Dalı’ndan mezun olmuştur. Siemens-Karlsruhe Araştırma Laboratuarı’nda bir yıl kontrol mühendisi olarak çalışmış ve elektronik kontrol sistemlerinin geliştirilmesinde katkıda bulunmuştur. 1968–1969 yıllarında yedek subaylığı sırasında Ağrı İnşaat Emlak Dairesi’nde kontrol mühendisi olarak görev almıştır. 1970 yılında İTÜ Elektrik Fakültesi, Elektriğin Endüstriye Tatbikatı Kürsüsüne asistan olarak girmiştir. 1975 yılında “Belirgin ve Olasıl Kontrol Sistemlerinde Öngörü” konulu doktorasını vermiştir. 1980 yılında “Optimal Kontrol Problemlerinin Geometrik Yorumu” isimli teziyle Doçent unvanını ve 1989 yılında Profesör unvanını almıştır. İTÜ Elektrik-Elektronik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kontrol ve Kumanda Sistemleri Anabilim Dalı’nda 38 yıl öğretim üyesi olarak görev yaptıktan sonra 2008 yılı başında yaş haddinden emekli olmuştur. Bu süre içinde Fakülte’nin lisans ve lisansüstü eğitiminde Otomatik Kontrol, Dijital Kontrol, Stokastik Kontrol, Dayanıklı Kontrol ve Biyolojik Sistemlerin Modellenmesi ve Kontrolü konularında dersler vermiş ve 6 adet doktora yönetmiştir. Ayrıca İstanbul Üniversitesi, Bilim Tarihi Bölümü’nde ve İTÜ’nin İnsan ve Toplum Bilimleri programında ‘Teknoloji Tarihi’ ve ‘Bilim Aletleri Tarihi’ konularında dersler vermiştir.


Mimarlık, grafik tasarım ve sanat gibi birbirinden farklı kategorilerde yüzlerce kitap için tıklayın!

ÖNSÖZ

 

İnsanların gerçekleştirdiği önemli buluşların sayısı sınırlıdır. Şüphesiz ki bunların başında tekerleğin, yazının ve su çarkının icadı gelir. Tekerleğin ve yazının M.Ö. 3000 yıllarında Mezopotamya'da Sümerler tarafından icat edildiği bilinmektedir. Su çarkının ve onun en önemli uygulaması olan su değirmenlerinin, Anadolu'da M.Ö. 2. yüzyılda Mithridates Krallığı'nın başkenti Cibera'da ya da günümüzün su şehri Niksar'da geliştirildiği, ünlü coğrafyacı Amasyalı Strabon (M.Ö. 65 - M.S. 23) tarafından aktarılır. Bu tarihten sonra insanlık ilk kez insan ve hayvan gücünün dışında bir gücü kendi hizmetinde kullanmaya başlar. Bu büyük buluş kısa sürede Roma İmparatorluğu'nun tüm bölgelerine yayılarak suyun düşük seviyelerden yüksek seviyelere aktarılmasında olduğu kadar, buğday ve diğer tahılların öğütülmesinde, maden cevherlerinin işletilmesinde ve tarım ve endüstri ürünlerinin işlenmesinde de kullanılmaya başlanır.

Erken Ortaçağ'da Akdeniz bölgesinde gemilerin tahrikinde kullanılan yelken teknolojisi, su çarkları teknolojisiyle birleştirilerek, ikinci bir doğal güç olan rüzgâr enerjisi de insanlığın hizmetine sokulur. Bu yeni teknoloji döneminde burjuvazinin yıldızı parlamaya başlar ve giderek güçlenir. İspanyol yazar Miguel de Cervantes (1547-1616) Don Kişot adlı romanında çökmekte olan asil sınıfın trajedisini, bu yeni teknolojinin yükselişini simgeleyen yel değirmenlerine saldıran roman kahramanıyla hicveder. Bu buluş Yeniçağ'ın bir sonraki buhar devrimine kadar, sürekli rüzgârların estiği kuzey ülkelerine yayılacak ve toprağını bu değirmenler sayesinde denizden kazanmaya çalışan Hollanda'nın –İstanbul'dan götürülen Anadolu çiçeği laleyle birlikte– doğasının ayrılmaz bir parçası haline gelecektir.

Yaz aylarının boğucu sıcaklarında kendilerini ülkemizin güneybatı kıyılarına atanlar, bu önemli geçmişin tefekkürüne dalmış değirmen yıkıntılarıyla karşılaşırlar. Kimileri beklenmedik şekilde vadi diplerinde ya da tepe sırtlarında unutulmuşluklarını sessizce yaşamaya devam ederken, kimileri de yeni kimliklerine kavuşarak bir zenginin evi, yeni dinamik toplumun kafeteryası ya da ziyaret edilmeyen müzesi haline gelmiştir bile. Değirmenlerin tarihi bilim tarihinin önemli bir bölümünü oluşturur.

Elinizdeki kitap Anadolu'nun bu önemli buluşuna bir saygı borçlu olduğumuzu hissettiğimiz için kaleme alınmıştır. Adeta bir Anadolu köyündeki imece usulüyle iki elektrik mühendisi ve bir bilim tarihçisi ile Datça yarımadasında ataları tarafından işletilen, ancak elektriğin gelmesiyle artık verimli olmadığı için çalıştırılmayan yöre değirmenlerinin sahip ve işleticileri ile burada bir sevgi çemberi oluşturan ™Datça Yerel Tarih Grubu∫nun katkılarıyla oluşturulmuştur. Artık soyu tükenmiş bulunan, kadın erkek Datça'nın son değirmencilerinin anlattıkları, onların hatıra defteri olarak da okunabilir.

Kitabın yayın aşamasında maddi manevi desteklerini esirgemeyen Salih Kuzu dostumuz başta olmak üzere, Akın Pilavcı, Çiğdem Erkan, Fulya Bayık, Ergin Bircan, M. Birol Ülker, Paker Yenimazman, Dilek Kuzaliç, Mustafa Yılmaz, Sevim Sevindi, İskân Kazak ve emeği geçen herkese teşekkürlerimizi iletmeyi borç biliriz.

 

Atilla Bir, M. Şinasi Acar, Mustafa Kaçar

 

Mayıs 2012

İÇİNDEKİLER

 

Değirmenlerin Tarihçesi 

DEĞİRMEN GEREKSİNMESİNİN DOĞUŞU  

EL DEĞİRMENLERİ  

İSTANBUL'DA DEĞİRMENCİLİK VE AT DEĞİRMENLERİ  

EVLİYA ÇELEBİ'NİN DEĞİRMENCİLER ESNAFI  

SU KALDIRMA DÜZENLERİ  

Çıkrık  

Seren ya da Şâduf  

Arşimet (Arkhimedes) Burgusu  

Tambur ya da Davul  

Kova Dizisi ya da Sâkiye  

Sarmal Kepçeli Çark  

Top Dizisi  

Su Değirmenleri  

SU ÇARKLARI  

YATAY MİLLİ SU ÇARKLARI  

Yatay Milli Alttan Çevirmeli Su Çarkları  

Dolaplar ya da Norialar  

Yatay Milli Göğüslemeli Su Çarkları  

Yatay Milli Üstten Çevirmeli Su Çarkları  

DÜŞEY MİLLİ SU ÇARKLARI  

Düşey Milli Su Değirmenlerinin Matematiği  

SU GÜCÜNDEN YARARLANILAN DİĞER ALANLAR  

DATÇA'NIN SU DEĞİRMENLERİ  

Su Değirmenlerinin Mimari Yapısı  

Su Oluğu  

Değirmen Taşları  

Sosyoekonomik Özellikler  

Yel Değirmenleri

RÜZGÂR ENERJİSİNİN ÖZELLİKLERİ VE TARİHÇE  

Yel Değirmenlerinin Türleri  

DATÇA'NIN YEL DEĞİRMENLERİ  

Mimari Yapı ve Tarihçe  

Çalışma Sistemi  

Dümenin Kullanılması  

Yelken  

Yel Değirmenleri ve Otomatik Kontrol 

Yel Değirmenlerinin Matematiği  

Döner Çatı  

Kelebek Değirmenler  

Datça Değirmenleri ve Değirmencileri  

DATÇA YEREL TARİH DERNEĞİ ÜSTÜNE  

DATÇA DEĞİRMENLERİ  

DATÇA YARIMADASI YEL DEĞİRMENLERİ  

     1. Yazıköy Sovanca Mevkisi  

     2. Çalıca Tepesi'ndeki Gölebek Değirmen:             Hidayet'in Değirmeni  

     3. Yazıköy Değirmenbükü Kavşağı: Cıllam'ın Değirmeni  

     4. Cumalı Değirmen Tepesi: Hamdioğlu Değirmeni  

     5., 6. Çeşme Mahallesi Datça Yolu Girişi  

     7. Kumyer Mahallesi Çalcabaşı Değirmenyanı Mevkisi:
     Ali Ceylan Değirmeni  

     8. Kumyer Mahallesi Çalcabaşı Değirmenyanı Mevkisi:
     Sarıoğlu-Tahtacı Değirmeni  

     9. Divanburnu Koca Hüsîn (Koca Hüseyin) Taşı Mevkisi:
     Değirmen Kalıntısı  

     10. Sazak Karşısı: Usullar'ın Değirmeni  

     11., 12., 13. Sındı Köyü Sazak Mevkisi: Bekir Usta Değirmenleri  

     14., 15. Aktaş Mevkisi, Örencik Karşısı: Sarı'nın Değirmeni 

     16. Kırtepe: Dağlılar'ın (Mehmet Ayçetin) Değirmeni 

     17. Karaballık Tepesi: İstanbullu'nun Değirmeni  

     18., 19. Hızırşah Köyü Değirmenyakası Mevkisi  

     20., 21. Hızırşah Köyü Camisi Kuzey ve Güney Yakası  

     22. Karaköy Yel Değirmeni  

     23., 24., 25., 26., 27., 28. Kızlan Yel Değirmenleri  

DATÇA YARIMADASI SU DEĞİRMENLERİ  

     1. Galamış Değirmeni  

     2., 3., 4., 5., 6. Değirmenbükü Değirmenleri  

     7. Uludere Su Değirmeni  

     8. Mesudiye Mezgitaltı Su Değirmeni  

     9., 10., 11. Kızılbük Su Değirmenleri  

     12., 13., 14., 15., 16., 17., 18. Değirmen Deresi Su Değirmenleri  

     19. Batır Kızılbük Deresi Değirmeni 

     20. Hakkı Çavuş'un Değirmeni  

     21. Ilıca Su Değirmeni  

     22. Uzunazmak Kızlan Su Değirmeni  

     23., 24. Gâvurderesi Su Değirmenleri  

     25. Emecik Köyü Kadıncık Mevkisi: İkili Dede'nin Değirmeni  

     26. Emecik Köyü Yastık Mevkisi: Arka Değirmen  

Kaynakça  

Dizin  

Yazarlar  

 

  • YEM Kitabevi
  • YEM Kitabevi
  • YEM Kitabevi
  • YEM Kitabevi
  • YEM Kitabevi
  • YEM Kitabevi
  • YEM Kitabevi
  • YEM Kitabevi